Recensie door: Doke Oosterholt
Foto’s door: Chiel Overbeeke
Ter gelegenheid van het 25-jarige bestaan van de Christelijke Oratorium Vereniging “Te Deum Laudamus” werd afgelopen zaterdag een groots en complex meesterwerk van Bach ten gehore gebracht in de Jacobskerk. Het koor werd begeleid en afgewisseld door het Vlaamse barokorkest “Aspetti Musicali”, die eveneens garant stonden voor virtuoze solo’s (traverso!). Voor de intiemere aria’s stonden vijf solisten in, met allemaal even mooie stemmen die ze ook prachtig naar elkaar toe konden kleuren. Het geheel stond onder de bezielende leiding van dirigente Aleida Post, bij wie, toen dit twee uur durende huzarenstuk uiteindelijk magistraal voltooid werd, tranen vloeiden van dankbare ontroering. De Jacobskerk was tot de nok toe gevuld met luisteraars die onder de indruk waren van de concentratie en emotionele inzet van alle uitvoerenden. Werkelijk een fenomenale uitvoering van deze hondsmoeilijke Hohe Messe!
Het vocale testament van Bach
De Hohe Messe in b, BWV 232 van Bach staat bekend als zijn vocale testament, waarin hij zijn compositorische kunnen voor het nageslacht heeft bijeen gebracht. Hij grijpt erin terug op eerdere compositie-technieken, zoals het gregoriaans en de (Vlaamse) polyfonie, de barok, maar wijst ook vooruit in de tijd, bijvoorbeeld qua samenklanken (harmonie) en gebruik van dissonanten. Niet alleen beheerst Bach al die compositie-technieken als geen ander, maar hij weet ze ook tot een geheel te smeden, waarbij de gezongen (religieuze) tekst zodanig verklankt wordt dat deze een diepere betekenis krijgt en recht tot het hart spreekt. Dit laatste is niet zonder belang voor een Christelijke Oratorium Vereniging. In de begeleidende tekst van zowel het programmaboekje als tijdens de uitvoering op beeldschermen te zien, wordt uitgebreid uit de doeken gedaan wat Bach heeft willen uitdrukken qua getallensymboliek en religieuze overtuiging in de verschillende delen van de mis. Ik vond dit zeer behulpzaam bij het gericht en bewust luisteren naar de muziek (waarom hier een strenge fuga en daar een eenstemmig stuk; wat heeft Bach hiermee willen uitdrukken van het christelijk geloof). Elk deel werd samengevat als een bepaalde emotie met bijpassende retorische muzikale middelen, en dat vond ik zeer behulpzaam.
Een klassiek huzarenstuk
Qua uitvoering is de Hohe Messe ook een huzarenstuk, vanwege de verschillende betekenislagen die allemaal gehoord moeten worden, en vanwege de soms sterk contrasterende delen die toch op een natuurlijke manier tot een geheel gesmeed moeten worden. Enerzijds wil je de verschillende stempartijen en instrumenten met hun eigen muzikale lijnen duidelijk van elkaar kunnen onderscheiden (transparantie van de textuur), anderzijds mogen deze individuele partijen niet te iel of horkerig gescheiden van de rest klinken, en wil je dus ondanks die dichte gelaagdheid een zekere samensmelting van klanken.
De muzikale bezetting
Onder leiding van Aleida Post is gekozen voor een barokorkest met authentiek nagebouwde instrumenten met heldere boventonen, bespeeld door professioneel getrainde musici voor dit soort oude instrumenten, wat de transparantie zeer ten goede kwam. Het koor bestond uit zestig zangers, waardoor afgewisseld kon worden tussen kleiner en groter zingen met flinke contrasten qua dynamiek, en daardoor qua emotie van de delen. De solisten hadden jonge, heldere en vaste stemmen met een ingehouden dramatiek, die mooi naar elkaar toe konden kleuren. De uitvoerenden kenden elkaar al van eerdere projecten, waardoor ze goed op elkaar konden inspelen, wat je aan alles merkte. Wat een aardige, gelijkgestemde mensen. Wat een prettige samenwerking. Als publiek kon je dat voelen, en ik denk dat de ontroerde dankbaarheid van de dirigente aan het eind ook betrekking had op deze geweldige samenwerking. Als dirigent en repetitor kun je nog zo’n mooie interpretatie voor ogen hebben, uiteindelijk moeten alle ogen en harten eenzelfde kant op gaan.
Een uitdagend muziekstuk
Voor de afzonderlijke musici was het instuderen van deze hoogmis van Bach ook een enorme uitdaging geweest. Bij Bach moet de maat minutieus gehouden worden, en dat is niet makkelijk met al die kleine nootjes. De lange zanglijnen vereisen een lange, gelijkmatige adem. Een muzikant zei: “Het moeilijkste vond ik de vreemde intervallen, dissonanten en chromatiek. Soms had ik het idee dat ik een modern, atonaal werk aan het instuderen was”. In de pauze hoorde je ook al de opluchting over dat het allemaal werkte. Een koorlid zei: “Volgens mij hebben we nog nooit zo goed gezongen. Ik had het gevoel dat het allemaal helemaal vanzelf liep!”
Meesterlijke kwaliteit
Tijdens de uitvoering werden veel foto’s gemaakt en er werd ook een video gemaakt van het geheel. Hopelijk komt de uitvoering op youtube te staan en kunnen we het allemaal na beluisteren. Het koor heeft met deze uitvoering ook zelf een meesterlijke kwaliteit gehaald.