Recensie door: Doke Oosterholt
Zondagmiddag 15 maart speelden Michelle Pritchard, altviool en Natasja Douma, piano een bijzonder virtuoos en bewogen concert in de Jacobskerk. Hierin gingen ze verder op zoek naar de mogelijkheden van samenklank en expressie van hun beider instrumenten. Voor de pauze klonken Enescu (laat-romantisch) en Brahms (romantisch) met daartussendoor een pianotranscriptie van Liszt. Na de pauze de eigentijdse componisten Elena Kats-Chernin (neo-classicistisch) en Astor Piazzolla (“koning van de tango”).
Een uitzonderlijke muzikale combinatie
Kamermuziek voor piano en altviool is uitzonderlijk, in het bijzonder omdat de altviool vaak op de achtergrond blijft en niet soleert. Er is dan ook niet heel veel muziek geschreven voor deze combinatie. En dat is jammer, want de altviool benadert qua bereik meer de menselijke stem dan de viool en heeft eenzelfde donkere uitdrukkingskracht als de cello of wederom de menselijke stem. Met woorden van deze strekking opende Natasja Douma het concert van deze zondagmiddag. Dat dit duo instrumenten zo mooi samenklonk vond ook het publiek, dat zich aangenaam verrast toonde met dit concert. Er werd langdurig staande geapplaudisseerd na afloop, maar na deze veeleisende stukken, zat een toegift er niet meer in.
Konzertstück van Enescu
Het concert begon uitermate virtuoos met het Konzertstück voor altviool en piano van George Enescu. De maat was moeilijk te vinden bij dit eerste monumentale stuk, ik dacht aanvankelijk omdat het zeer romantisch en vrij (rubato) werd gespeeld. Achteraf las ik dat die hele vrije maatvoering welbewust zo gecomponeerd is door de Roemeen Enescu. Wat hij wilde uitdrukken met dit stuk is het levensgevoel van boeren omringd door bergen, in een land dat voortdurend wordt binnengevallen door vreemde mogendheden. Het is dit gevoel van ruimtelijke vrijheid in de bergen dat Enescu oproept door een soort maatverwarring (binaire (tweedelig) en ternaire (driedelige) maatsoorten door elkaar heen). Het gevoel van weemoed van de boeren liet hij dan weer ontstaan door modaal (middeleeuws) te componeren met veel chromatiek en dissonanten, wederom in de traditie van zijn geboorteland.
Enescu woonde niet alleen in Roemenië, maar ook in Wenen (waar hij als 13-jarige afstudeerde aan het conservatorium) en in Parijs (waar hij als leraar werkte aan het conservatorium). Ook van deze twee plaatsen onderging hij de nodige muzikale invloed. Het Konzertstück schreef hij in 1906 voor een concours voor altviolisten. Enescu zelf was in zijn tijd een virtuoos violist en pianist, waardoor hij zijn conservatoriumstudenten maximaal kon beproeven op zowel technische virtuositeit als muzikaliteit.
Hoeksteen voor het repertoire van de altviool
Dit eerste lyrische stuk gaf al een goede indruk van wat piano en altviool samen aan mogelijkheden hebben qua gevoel, samenspraak, toonversmelting en toonbereik. Het volgende stuk voor altviool en piano samen, dat werd geschreven door Johannes Brahms als 61-jarige, heet een echte hoeksteen te zijn van het repertoire voor altviool. Het betreft de sonate in f klein voor altviool en piano, op. 120 dat bestaat uit twee sterk contrasterende delen in een gedreven tempo. Net als de pianotranscriptie van Franz Liszt voor solopiano klonk Brahms heerlijk romantisch virtuoos in mijn oren.
Het hoogtepunt van het concert
Het echte hoogtepunt van het concert kwam voor mij na de pauze met de compositie van de Russisch-Australische componiste Elena Kats-Chernin “still Life voor altviool en piano 2001”. Wat mij betreft klonk de muziek nergens zo mooi sonoor bewogen als juist in de zes delen van dit verstilde stuk. In Nederland horen we niet zoveel muziek van deze componiste, maar dit smaakte echt naar meer!
Argentijnse tango sferen
Het concert eindigde met “Le Grand Tango voor altviool en piano 1982” van Astor Piazzolla. Alhoewel hij uit een heel ander deel van de wereld komt, kent ook deze heerlijke muziek van Piazzolla eenzelfde soort gepassioneerde weemoed. Hij schreef het voor de beroemde cellist Rostropovich vermaard zowel om zijn zeggingskracht als virtuositeit. Het werd weer met evenveel intensiteit en virtuositeit gespeeld door het duo als de andere stukken. Werkelijk, een grandioos slot!